Pazar… Pazar…
NANI DÜNYASI
Son iki hafta VUVA ve BANI dünyalarını yazmıştım. Ancak bugün, yapay zekâ, otomasyon, büyük veri, küresel ağlar ve hiper bağlantılı toplumsal yapılar, BANI’nin anlattığı kaotik ortamı aşan bir dünyayı tanımlamamıza gerek olduğunu gösteriyor.
Bu bağlamda bir çok düşünür ve akademisyen, henüz literatüre tam olarak girmemiş de olsa, “NANI” (Networked – Accelerated – Novel – Intelligent) dünyasından söz etmeye başlamıştır. Belki de bunu ülkemizde ilk defa kaleme dökülen yazılardan biri, benim bu yazım olabilir.
NANI dünyası, VUCA ve BANI’nin ötesinde, post-dijital çağın karakteristiklerini daha iyi yakalayabileceği düşünülen bir vizyon olarak gündeme gelmeye başlamıştır ve önümüzdeki kısa dönemde, daha da fazla söz konusu olacaktır.
NANI’yi biraz açmak gerekirse;
• Networked (Ağ-Temelli):
Artık bireyler, kurumlar, makineler ve yapay zekâ sistemleri sürekli ve yoğun biçimde birbirine bağlı. Karar alma süreçleri, etkileşimler ve bilgi akışı tekil aktörler aracılığıyla değil, büyük ve dinamik ağlar üzerinden yürümektedir. Bu ağlar, sınır tanımamakta, coğrafi, kurumsal, dijital sınırları ortadan kaldırmıştır.
• Accelerated (Hızlanmış):
Değişim hızı daha önce hiç olmadığı kadar yüksek hale gelmiştir. Teknolojik yenilikler, sosyal dönüşüm, ekonomik model değişimleri ivme kazanmış durumdadır. Bu hız; strateji yapmayı, uzun vadeli planlama kurmayı zorlaştırırken, aynı zamanda fırsatları da radikal biçimde artırmaktadır.
• Novel (Yeni):
Karşımıza sürekli olarak tamamen yeni senaryolar, daha önce görülmemiş konfigürasyonlar ve tanımlanamayan riskler çıkmaktadır. Yapay zekâ etiği, siber-fiziksel sistemlerin beklenmedik etkileşimleri, teknolojik tekillik gibi konular artık “sıradışı” değil; norm haline gelmeye başlamıştır.
• Intelligent (Zekâya Dayalı):
Zekâ sadece biyolojik insan zekâsını değil, büyük ölçüde yapay zekâyı içermektedir. Karar verme süreçlerinin merkezinde algoritmalar, veri analizi ve otomatik sistemler bulunmaktadır. Yapay zekâ, yalnızca bir araç değil, sistemlerin ve toplumun işleyişinin temel yapıtaşı haline gelmeye başlamıştır.
Özetle, “NANI dünyası”, BANI’nin yarattığı kaotik tablodan farklı olarak, tanımlanabilir bir yönelim ve dinamik yapı sunmaktadır. NANI dünyası, ağların gücüyle bağlantılı, hızla evrilen, sürekli yenilik üreten ve yapay zekâyla iç içe geçmiş bir dünyadır.
Bu yeni dönem, liderlikten kurum yapılarına, stratejiden etik yaklaşımlara kadar birçok alanda yeniden düşünmeyi gerekli kılmaktadır.
Kaynakça
Lu, Q., Zhu, L., Xu, X., Whittle, J., Rimba, P., & Staples, M. (2022).
Responsible AI pattern catalogue. arXiv:2209.04963.
Corrêa, N. K., Galvão, C., Monteiro, A., & Almeida, T. (2023).
Worldwide AI ethics: A review of 200 guidelines and recommendations. Humanities and Social Sciences Communications, 10, 1–13.
Batool, A., Zowghi, D., & Bano, M. (2024).
AI governance: A systematic literature review. AI and Ethics.
